Рабочая программа по башкирскому языку и литературе


Рабочая программа учебной дисциплины «БАШКИРСКИЙ ЯЗЫК» разработана на основе разъяснений по реализации федерального государственного образовательного стандарта (далее – ФГОС) в пределах основных профессиональных образовательных программ среднего профессионального образования, формируемых на основе федерального образовательного стандарта среднего профессионального образования
Организация-разработчик: государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Башкирский аграрно-технологический колледж
Разработчик:
Набеева Альбина Фирдавусовна – преподаватель башкирского языка первой категории ГБПОУ БАТК с. Верхнеяркеево Илишевского района РБ

М. Б. Юлм?х&м&тов
М.F.Усманова
]~Н^РИ У[ЫУ ОЙОШМАЛАРЫ ~С~Н
БАШ[ОРТ ТЕЛЕ ]ӘМ ^_^БИ^ТЕН^Н
~ЛГ~ ПРОГРАММАЛАР ]^М
МЕТОДИК КYР]^ТМ^Л^РБаш$орт телен ту=ан тел h&м д&>л&т теле итеп
?йр&не>сел&р ?с?н
Баш$ортостан Республика%ы
М&=ариф министрлы=ы
тарафынан т&$дим ителде
Башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә универсаль уҡыу эшмәкәрлеген ойоштороу
Яңы федераль белем биреү стандарттарының өҫтөнлөклө йүнәлеше булып, шәхесте бөтә яҡлап үҫтереү тора. Уҡыу процесы яңы белем, күнекмәләрҙе уҡыусыларҙың үҙ аллы үҙләштереүенә йүнәлдерә, ә уҡытыусы белем алырға өйрәнеүҙе формалаштырырға бурыслы. Яңы ФДББС –тары нигеҙендә системалы - эшмәкәрлекле йүнәлеш һалынған. Ул УУЭ формалаштырыу аша тормошҡа ашырыла.
“Уҡыусыларҙың УУЭ үҙләштереүе яңы белемде, компетентлыҡтарҙы , шул иҫәптән, үҙләштереүҙе ойоштороуҙы, йәғни белем алыу һәләттәрен үҫтереүгә булышлыҡ итә” (А.Г. Асмолов)
ФДББС:
Тарихи – мәҙәни системалы – эшмәкәрлекле методология- Л.С. Выготский, А.Н. Леонтьев, П.Я. Гальперин, Д.Б. Эльконин
Психик үҫештең структураһы һәм динамикаһы – Л.С. Выготский
Яңы стандарттар уҡытыуҙың һөҙөмтәлелегенә таяна. Ул төп компонент.
Дөйөм талаптар:
1.ФДББС – дәүләт аккредитацияһына эйә булған белем биреү ойошмалары үтәргә тейешле талаптар тупланмаһы
Төп белем биреү программаларын үҙләштереү һөҙөмтәләре
Белем биреү программалары структураһына
Белем биреү программаларын ғәмәлләштереү шарттарына
Стандарт сәләмәтлеге сикләнгән балаларҙың белем алыуға булған тал аптарын иҫәпкә ала.
Стандарт белем алыусыларҙың кимәлен объектив баһалауҙа нигеҙ булып тора.
Белем биреүҙең норматив сиктәрен билдәләй (I - XI)
Стандарт Рәсәй халыҡтарының региональ, милли һәм этномәҙәни талаптарынан сығып әҙерләнгән (70 : 30)
Стандарт йүнәлтелгән:
Белем алыуҙа тигеҙ мөмкинлектәр;
Белем алыусыларҙың рухи – әхлаҡи үҫешен тәъмин итеү, граждандар йәмғиәтен формалаштарыу өсөн гражданлыҡ идентичлығын булдырыу;(Мостай Кәрим: “Россиянмын”)
Белем биреү программаларының эҙмә – эҙлеклеге: балалар баҡсаһы – башланғыс, төп, урта мәктәп – урта махсус - юғарымахсус – юғары уҡыу йортонан һуңғы;
Рәсәйҙең күп милләтле халыҡтарының тел – мәҙәни мираҫын һаҡлау һәм үҫтереү; туған телдәрҙе өйрәнеүгә хоҡуҡ, туған телдә белем алыу мөмкинлеге;
Рәсәйҙең белем биреү пространствоһының берҙәмлеге;
Демократизация;
Стандарт нигеҙендә системалы – эшмәкәрлекле йүнәлеш ята;
Төп дөйөм белем биреү программаларының предмет һөҙөмтәләре:
«Филология» - телде тамғалар системаһы булараҡ өйрәнеү.
Тәъмин итә:
милли, Ватан, донъя әҙәбиәте мираҫына һәм цивилизация кимәленә эйә булыу;
төрлө мәҙәниәттәрҙе ҡабул итеүгә нигеҙ формалаштырыу;
интеллектуаль һәм социаль үҫешкә эйә булыу өсөн рухи, эмоциональ, танып белеү, эстетик кимәлдәрҙе формалаштырыу;
актив һәм потенциаль һүҙлек байлығын киңәйтеү;
Туған тел:
1) телмәр эшмәкәрлеген үҫтереү (аудиолаштырыу, уҡыу, һөйләү, яҙыу);
2) фекерләү һәм ижади һәләт үҫтереүҙә тел – иң мөһим сара;
3) телдең коммуникатив – эстетик мөмкинлектәрен файҙаланыу;
4) тел тәғлимәтен белеү;
5) һүҙҙе анализлай белеү;
6) телдең стилистик ресурстарын белеү;
Туған әҙәбиәт:
1) әҙәбиәттең шәхси үҫештә мөһимлеген аңлау;
2) әҙәбиәттең халыҡтың милли – мәҙәни байлығы булыуын аңлау; тормошто аңлауҙың үҙенсәлекле юлы;
3) мәҙәни үҙбилдәләнешкә эйә булыу;
4) юғары зауыҡлы уҡыусы тәрбиәләү;
5) художестволы әҫәрҙе аңлау һәләтен үҫтереү;
6) тексты мәғәнәүи һәм эстетик анализлауға эйә булыу;(анализ, критика)
А@ЛАТМА Я_ЫУ
]?н&ри у$ыу ойошмалары ?с?н баш$орт телн&н ?лг? программалар д?й?м белем бире> буйынса икенсе быуын Федераль д&>л&т стандарттарында $уйыл=ан талаптар h&м h?<?мт&л&р ниге<енд& т?<?лд?. Унда >*еш программаhыны# положениеhы h&м т?п идеялары, тулы белем бире> ?с?н универсаль у$ыу алымдары и*&пк& алынды, д?й?м ?лг? программалары мен&н к>с&гилешлелек hа$ланылды.
~лг? Программа д>рт б>лект&н тора:
«А#латма я<ыу<а нинд&й <& h?н&рг& эй& бул=ан кешел&р<е# белем
бире><е# ма$сатына ?лг&ше> ?с?н предметты# индерг&н ?л?ш? к>рh&тел&. «Баш$орт теле» предметы б>легенд& ш&хес, метапредмет, предмет ким&ленд& ?йр&не><е# т?п h?*?мт&л&ре h&м ма$саттары билд&л&н&, баш$орт теле курсына д?й?м характеристика бирел&, у$ытыу планында уны# урыны к>рh&тел&.
«Т?п й?км&тке» б>легенд& блоктар=а берл&штерелг&н ?йр&не> материалы к>рh&тел&.
«Я$ынса тематик план»да курсты# я$ынса темалары h&м h&р бер теманы ?йр&не>г& бирелг&н с&=&тт&р hаны к>рh&тел&.
«У$ытыу процесын т&ьмин ите> буйынса т&$димд&р»
]?н&ри белем бирг&н ойошмалар<а баш$орт телен у$ытыу ма$саттары:
ту=ан телг& $арата %?й?>, м&<&ни&т к>ренеше булара$, телг& $арата а#лы
$араш т&рби&л&>; ту=ан телде# т?п аралашыу, кеше эшм&к&рлегене# т?рл? сфера%ынан белем алыу $оралы булыуын, й&м=и&тт& $абул ителг&н &хла$и-этик нормалар<ы ><л&штере> сара%ы булыуын а#лау; ту=ан телде# эстетик $имм&тт&рен ><л&штере>;
к?нд&лек тормошта %&м у$ыу эшм&к&рлегенд& ту=ан телде аралашыу
сара%ы булара$ ><л&штере>; ><-ара а#лашыу %&м ><-ара фекер алышыу=а %&л&тлелекте >*тере>; >< телм&ре#де камиллаштырыу; м?%им т?п у$ыу белемен %&м универсаль у$ыу х&р&к&тт&рен ><л&штере>;
тел система%ы т?<?л?ш?н %&м уны# х&р&к&тт& булыу законлы=ын
><л&штере>; стилистик ресурстар<ы %&м т?п &<&би тел нормаларын к><&терг& ?йр&не>; анализлау, са=ыштырыу, классификациялау %&м тел факттарын ба%алау %&л&тт&рен >*тере>; я<ма %&м %?йл&> телм&рен, телм&р эшм&к&рлеге т?р<&рен, аралашыу<ы# т?рл? ситуацияларында телде $улланыу $а=и<&л&рен, телм&р этикет нормаларын ><л&штере>; актив %&м потенциаль %><лек запасын байытыу; телм&р<& грамматик саралар<ы $улланыу к>л&мен ки#&йте>; алын=ан белемде, к>некм&не аралашыу процесында, у$ыу эшм&к&рлегенд& %&м к?нд&лек тормошта $улланыу %&л&тлеген камиллаштырыу.
Бер нис& йыл инде %?н&ри белем бирг&н у$ыу йорттарында баш$орт телен ту=ан тел %&м д&>л&т теле итеп у$ытыу индерелде. Шу=а ярашлы р&>ешт& баш$орт телен урта махсус у$ыу йорттарында у$ытыу буйынса белем стандарты булдырылды. Ошо ниге<<& республикала башлан=ыс профессиональ белем бире>се %&м урта махсус у$ыу йорттары студенттары ?с?н баш$орт телен&н %&м &<&би&тен&н у$ытыу программа%ы, д&реслек %&м баш$а у$ыу-у$ытыу $улланмалары эшл&> зарурлы=ы килеп тыу<ы.
Урта %?н&ри белем бире> ойошмаларына м&=арифты камиллаштырыу, й&=ни модернизациялау концепция%ына ярашлы ю=ары м&<&ни&тле, белемле, %&р я$лап камил, ?лг?рг&н белгест&р &<ерл&п сы=арыу бурысы й?км&тел&. Ул м?%им бурысты тейешле ким&лд& х&л ите><& ту=ан тел - баш$орт теле <ур роль уйнай. Т&$дим ителг&н у$ыу программа%ы ошо талаптар<ы к>< у#ында тота.
]?н&ри белем бирг&н у$ыу йорттары ?с?н т&=&йенл&нг&н был программа, V - IX кластар<а $улланыл=ан д&реслект&р<е# туранан-тура дауамы булара$, у$ыусылар<ы# тел буйынса бы=а тиклем ал=ан белемен& таяна. Уны# ма$саты - студенттар<ы# баш$орт телене# лексика%ы, %><ья%алышы, грамматик т?<?л?ш? буйынса ал=ан белемен система=а %алыу, т&р&н&йте> %&м телм&р<е д?р?* ойоштороу к>некм&л&рен& эй& булдырыу, шул у$ ва$ытта был у$ыу йортон тамамлап сы$$ан белгест&р<е >< %?н&р<&рен& $а=ылышлы лексиканы (терминдар<ы) туган телд& $улланыр=а ?йр&те>.
Программа у$ыусылар<ы# телм&р м&<&ни&тен т&рби&л&><е ген& т>гел, & уны артабан >*тере><е л&, %>< байлы=ын иш&йте><е л&, телде# грамматик т?<?л?ш?н т&р&нер&к ><л&штере><е л& %&м улар<ы# телде# т?рл? стилд&рен& $ара=ан %><<&р<е фай<аланып аралаша алыуын да к>< у#ында тота. Уны# ?с?н студент:
- уй-фекерен я<ма р&>ешт& л&, телд&н д& асы$, грамоталы, й&нле %&м матур я#=ырашлы итеп %?йл&й белерг&;
- баш$алар<ы# %?йл&г&нен и=тибар мен&н ты#лар=а, б&х&сл&ш&, ><ене# $арашын я$лай алыр=а;
- %айла=ан %?н&ре ха$ында ту=ан телд& иркен %?йл&>, профессиональ терминдар<ы баш$орт теленд& $улланыу к>некм&л&рен& эй& булыр=а;
- т?рл? сы=ана$тар<ы фай<аланып материал туплай, улар<ы %&р я$лап ентекле тикшер&, %у#ынан %ы=ымта я%ай белерг&;
- к?нд&лек матбу=ат (газета, журнал) мен&н танышып барыр=а, радио, телевидение тапшырыу<арын $арар=а, к&р&к бул%а, улар<ы# эшенд& $атнашыр=а %&л&тле булыр=а;
- баш$орт телен&н ал=ан белемде артабан >< аллы >*тер&, камиллаштыра беле> к>некм&л&рен& эй& булыр=а тейеш.
Программала тел %&м телм&р тура%ында, телм&р<е# т?р<&ре %&м эшм&к&рлеге, телм&р стилд&ре, телм&р м&<&ни&те, артабан фонетика, орфоэпия, лексика %&м фразеология, орфография, %><ья%алыш, морфология %&м синтаксис буйынса материал бирел&. Материалды шул э<м&-э<лелект& урынлаштырыу студенттар=а баш$орт телене# система%ын м?мкин тиклем я$шыра$ а#лара=а яр<ам ит&с&к.
Шулай итеп, башлан=ыс %&м урта махсус у$ыу йорттарында баш$орт телен у$ытыу<ы# т?п бурыстары:
а) студенттар<ы# фонетика %&м графика, лексика %&м фразеология, грамматика %&м
д?р?* я<ылыш буйынса белемен ны=ытыу %&м артабан т&р&н&йте> к>некм&л&р >*тере>;
б) улар<ы# орфографик %&м пунктуацион грамоталы=ын камилаштырыу;
в) текст %&м уны# ?л?шт&ре тура%ында=ы белемд&рен т&ртипк& %алыу, ны=ытыу %&м арттырыу, бер >к ва$ытта у$ыл=ан %&м ты#лан=ан тексты# й?км&тке%ен план, тезис, конспект, реферат, доклад р&>ешенд& бир& белерг& ?йр&те>, шулай у$ тексты >< аллы т?<?> к>некм&л&рен булдырыу;
г) баш$орт теле буйынса махсус у$ыу йорттарыны# белем стандарттарына ярашлы р&>ешт& тел %&м уны# закондары тура%ында д?й?м м&=л>м&тт&р бире>;
=) телм&р<е# функциональ стилд&рен артабан ><л&штере>, шул у$ ва$ытта стилд&р, улар<ы# ><енс&лект&ре, $улланыу $а=и<&л&ре тура%ында=ы белемд&рен т&р&н&йте>;
д) лингвистик белемд&рен %&м к>некм&л&рен &<&би&т д&рест&ренд& практик $улланыу<арына ?лг&ше>, &<&би &*&р<е# тел-стиль ><енс&лект&ре аша уны# й?км&тке%ен тулы%ынса $абул ите><е т&ьмин ите>;
е) телм&рен %&м фекерен >*тере><е %?н&рг& б&йл&п, предмет-ара б&йл&нешт&р<е ки#ер&к фай<аланыу.
Материал курстар=а т>б&нд&гес& б>лен&:
- I курста – тел %&м телм&р, телм&р<е# т?р<&ре, телм&р эшм&к&рлеге, телм&р стилд&ре, телм&р м&<&ни&те, лексика %&м фразеология, фонетика, орфоэпия, орфография, %><ья%алыш, морфология;
- II курста яр<амсы %><<&р, улар<ы# телм&р<& $улланылышы, синтаксис %&м текст синтаксисы ?йр&нел&.
Программа студенттар<ы# телг&, %><г& бул=ан $ы<ы$%ыныуын %&р са$ >*тер& барыу, ту=ан телде# байлы=ын (т?рл? %>р&тл&> сараларын, лексик байлы=ын) к>р%&те>, %>< %&м уны# формалар т?рл?л?г?н телм&р<& $улланыу=а ынтылыш т&рби&л&>, ту=ан телде ю=ары ким&лд& белерлек итеп у$ытыу<ы к><аллай.
Теорияны ><л&штере> тел факттарын са=ыштырыу, т?рк?мл&>, фонетик, морфологик, синтаксик-орфографик, пунктуацион %&м баш$а т?рл? анализ я%ау ке>ек практик эшт&р барышында тормош$а ашырыла. Х&<ерге шарттар<а баш$орт телен у$ытыу<а у$ыусылар<ы# гармоталы я<ыуына ?лг&ше> %&м &<&би тел нормаларына ярашлы %?йл&> телм&рен >*тере>, улар мен&н орфографик %&м пунктуацион $а=и<&л&р<е $абатлау %&м ны=ытыу, практикала д?р?*, а#лы $улланыу<арына иреше> мотла$.
]?н&ри у$ыу йортонда ту=ан телде# %&м &<&би&тте# %&р б>леген, %&р тема%ын, %&р &*&рен ?йр&не> у$ыусылар<ы# >< теленд& фекерл&>ен, телм&рен >*тере>г& ны$лы яр<ам ит&.
Ту=ан тел д&рест&ренд& у$ыусылар<ы# б&йл&нешле телм&рен >*тере> т>б&нд&ге й>н&лешт&р<& тормош$а ашырыла.
Б е р е н с е й > н & л е ш - &<&би телд&ге орфоэпик, %><ья%алыш, грамматик %&м лексик нормалар<ы д?р?* ><л&штере>.
И к е н с е й > н & л е ш студенттар телм&рен камиллаштырыу %&м %>< байлы=ын арттырыу. Д&рест&р<& ошо ма$сатта к>неге><&р баш$ар=анда, т?рл? темалар=а иншалар, изложение я<=анда даими р&>ешт& %><лек %&м фразеологик бер&мект&р ?*т?нд& зшл&> =&м&лг& ашырыла.
Студенттар<а текста таныш булма=ан %><<&рг& и=тибар итеп, улар<ы# м&=&н&%ен& т?ш?н?> ?с?н т?рл? %><лек-белешм&л&рг& м?р&ж&=&т ите> =&<&тен т&рби&л&> - %><лек ?*т?нд& эшл&>г& бул=ан т?п талаптар<ы# бере%е.
Телм&р >*тере> м&сь&л&%ене# ? с ? н с ? й > н & л е ш е фекер<е телд&н %&м я<ма р&>ешт& д?р?*, тулы итеп са=ылдырыу к>некм&л&рен >< эсен& ала. Б&йл&нешле телм&р >*тере><& изложениелар, иншалар, миниатюр хик&й& я<<ырыу, текстар ?*т?нд& эшл&> <ур роль уйнай. Бындай эшт&р<е баш$арыр алдынан т&$дим ителг&н текстар<ы# тема%ын билд&л&>, т?п фекерен асы$лау, й?км&тке%е буйынса план т?<?>, %>р&тл&> сараларын барлау, улар=а характеристика бире> ке>ек к>неге><&р баш$арыла.
Б?г?нг? шарттар<ы, баш$орт телен у$ытыу=а $уйыл=ан талаптар<ы к>< у#ында тотоп, урта махсус у$ыу йорттары алдына ту=ан телде ?йр&те> буйынса т>б&нд&ге етди бурыстар $уйыла:
- студенттар=а баш$орт телене# фонетика%ынан, лексика%ынан, %><ья%алышы мен&н грамматика%ынан, шулай у$, телде# тормошта=ы ижтима=и функция%ы, телде# >*еше ха$ында программала $арал=ан к>л&мд& т&р&н белем бире>;
- улар<ы# фекерл&> %&м танып беле> %&л&тт&рен >*тере>г& булышлы$ ите>;
- телде# орфоэпик %&м интонацион нормаларын к><&теп, тасуири у$ыу к>некм&л&ре т&рби&л&>;
- орфографик %&м пунктуацион к>некм&л&рен >*тере>;
- ту=ан телг& ихтирам %&м %?й?> т&рби&л&>, уны# мен&н =орурланыу той=о%он уятыу
Студенттар<ы# баш$орт теле буйынса
белем %&м к>некм&л&рен& талаптар
]?н&ри белем бирг&н у$ыу йортон тамамла=ан са$та студенттар баш$орт теле тура%ында д?й?м м&=л>м&тт&р, ф&н булара$ лингвистика тура%ында, телде# т?п бер&мект&рене# телм&р<& $улланылыу сифаттары %&м ><енс&лект&ре мен&н я$шы таныш булыр=а бурыслы. Шулай у$ ал=ан белемд&рен& таянып, т>б&нд&ге к>нем&л&рг& эй& булыр=а тейеш:
а) телд&н %&м я<ма формала лингвистик тема=а т?<?лг&н текс$а ба%а бире>;
б) тасуири телм&р талаптарын %&м нормаларын и=тибар ><&генд& тотоп, й&нле %?йл&> %&м я<ма телм&р<& тел бер&мект&рене# $улланылыуын анализлау;
в) й&нле %?йл&> %&м я<ма телм&р<& тел нормаларын (орфоэпик, лексик, грамматик, стилистик, орфографик, пунктуацион) к><&те>;
г) бирелг&н тексты редакторлау алымдарына эй& булыу; лексик %&м грамматик синонимдар<ы# м?мкинлеген, %><<&р<е# %&м %><б&йл&нешт&р<е# урынлы-урын%ы< $улланылыуын, %><<&р<е# $абатланыуын (тавтология) беле>;
=) у$ыл=ан %&м ты#лан=ан тексты# й?км&тке%ен план, тезис, конспект, аннотация, доклад, реферат р&>ешенд& бир& алыу;
д) цитаталар<ы урынлы %&м д?р?* $улланыу, тексты й?км&тке%е, структура%ы, стиль ><енс&лект&ре %&м %>р&тл&>, тасури саралар $улланыу к><леген&н анализлау;
е) м&$&л&л&рг&, китап$а, н&фис фильм=а, спектаклг&, музыка=а %&м с&н=&т &*&р<&рен& рецензия я<а беле>.
фонетика һәм орфоэпия:
-орфоэпик нормаларҙы һаҡлап,дөрөҫ һөйлә>;
һүҙьяһалыш:
-һүҙ составы буйынса анализлау;
-һүҙьяһалыш ысулдарын билдәләй беле>;
лексикология һәм фразеология:
-һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен аңлата беле>;
-төрлө аңлатмалы һүҙлектәр<е ҡулланыу;
-терминдарҙы дөрөҫ ҡулланыу;
-телмәрҙе байытыусы сараларҙы ҡулланыу, текстарҙа билдәлә>;
морфология:
-һүҙ төркөмдәрен дөрөҫ билдәлә>;
-уларҙың телмәрҙәге ролен асыҡлау, морфологик анализ эшлә>;
орфография:
-орфографик ҡағиҙәләрҙе ҡуллана беле>;
синтаксис и пунктуация:
-ҡушма һәм ябай һөйләмдәрҙе айырып к>рh&т& беле>;
-әйтелеү маҡсатына ярашлы һөйләмдәрҙе дөрөҫ уҡыу;
-схемалар төҙө>,бирелгән схемалар буйынса һөйләмдәр төҙө>;
-текста тура телмәрҙе,цитаталарҙы дөрөҫ ҡулланыу;
-һөйләмдәргә синтаксик һәм пунктуацион анализ яһау;
-тыныш билдәләренең ҡуйылышын график билдәләр,схемалар менән күрһәте>;
-пунктуацион ҡағиҙәләргә үҙаллы миҫалдар һайлап алыу йәки уйлау;
Алда ҡуйылған маҡсаттарҙы тормошҡа ашырыу өсөн уҡытыуҙың түбәндәге методтарын һәм формаларын ҡулланырға кәрәк:
-этнолингвокультрологик йүнәлеште
-блоклап уҡытыу;
-информацион технологиялар;
-уҡыу-уҡытыуҙы шәхсиләштереү технологияһы;
-проблемалы уҡытыу;
-проекттарҙы һәм ижади эштәрҙе презентациялау;
-тестар эшләү;
-төркөмләп эшләү һ.б.
Уҡыусыларҙың белемдәрен һәм күнекмәләрен,ҡаҙаныштарын контролләү формалары:
-тестар
-ижади эштәр(тематик яҡтан, жанр йәһәтенән төрлө иншалар, яҙма эштәр һ.б.)
-докладтар, сығыштар.
У$ыу процесын йы%азландырыу=а
бул=ан минималь талаптар
Баш$орт теле %&м телм&р м&<&ни&те д&рест&ренд& т?рл? &сбаптар (д&реслект&р, д&реслек-хрестоматиялар, эш д&фт&р<&ре, дидактик материалдар, %><лект&р, таблицалар, плакаттар %.б.), аудиовизуаль саралар ( фоно, аудиоя<малар, видеофильмдар, компьютер д&реслект&р, %><лект&р, картиналар, фоторепродукциялар %.б. ) фай<аланыу мотла$.
Студенттар телм&рен >*тере><&
$ай%ы бер м&сь&л&л&р
М&=арифты камиллаштырыу концепция%ына ярашлы, баш$орт теле программа%ы б?г?нг? к?н шарттарында тел у$ытыу<ы# практик й&ки функциональ ролен к?с&йте> бурысын $уя %&м б&йл&нешле телм&р >*тере>г& махсус с&=&тт&р б>ле><е $арай. М&*&л&н, %?н&ри у$ыу йорттарында б&йл&нешле телм&р >*тере>г& баш$орт теле %&м &<&би&тен&н I курста – 7 с&=&т, II курста – 7 с&=&т, б?т&%е 14 с&=&т ва$ыт б>лен&.
Программаны# был б>легенд& айырым предметтар<ы, к>ренешт&р<е %>р&тл&>г& $орол=ан текстар<ы $улланып тулы й&ки $ы*$а изложениелар я<<ырыу, сюжетлы картиналар буйынса студенттар тормошонан бер&й ва$и=а, й& булма%а, >< %?н&ре тура%ында хик&й&-иншалар т?<?т?> $арала. Изложение текстарын, инша темаларын %айла=анда улар<ы# т&рби&>и й?км&тке%е %&м б&йл&нешле телм&р<е >*тере><&ге &%&ми&те %&р са$ и*&пк& алыныр=а тейеш.
У$ыу планында баш$орт теле %&м &<&би&тен& б>ленг&н с&=&тт&р %аны:
Курстар Темалар<ы ?йр&не> Телм&р >*тере> ?с?н йыллы$ с&=&тт&р %аны Йыллы$ с&=&тт&р
%аны
баш$орт теле&<&би&тбаш$орт теле&<&би&т1 курс 17 18 3 2 40
2 курс 9 18
2 1 30
Б?т&%е 26 36 5 3 70

Прграмманы ><л&штере> ?с?н я$ынса с&=&тт&р %аны
№ Эш т?р<&ре С&=&т %аны1 Максималь с&=&т %аны (б?т&%е) 105
2 Аудитор с&=&т %аны (б?т&%е) 70
3 Темалар<ы ?йр&не> 63
4 Контроль эшт&р5
5 Зачет 2
5 Y< аллы эш 35
Инша я<ыу (Г>з&л Баш$ортостан; мине# ярат$ан я<ыусым) 2
Тема буйынса м&$&лд&р я<ып киле> (тел; хе<м&т, %аулы$; =аил& тема%ына) 2
Сы=ыштар &<ерл&> (вывескалар<а=ы хаталар; я<ыусыны# тормош юлы; мине# буласа$ %?н&рем;спорт ярыштары) 3
Диалог т?<?> (Супермаркетта; врачты# $абул ите> б>лм&%енд&) 2
]><лек эше3
Ши=ыр ятлау (Р.{арипов «Ту=ан тел», Р.Бикбаев. «Хал$ыма хат» поэма%ынан ?<?к) 2
Эш $а=ы<<ары я<ыу (автобиография, =ариза, ышаныс $а=ы<ы, р&сми белдере> %.б.) 3
К>неге><&р эшл&> (текст ?*т?нд& эш) 4
Т&ржем& ите> 2
Дарыу >л&нд&рен&н рецепт я<ыу 1
Меню т?<?> (Баш$орт халы аштары) 1
Реферат я<ыу (Юбиляр<ар) 2
Таблица тултырыу 2
Тема буйынса тест hорау<ары т?<?> 2
]орау<ар=а яуап я<ыу 3
Конспект я<ыу 3
Б>лект&р<е# %&м темалар<ы# исемд&ре С&=&тт&р %аны
I курс II курс
Баш$орт теле тура%ында ф&н 1 Тел %&м телм&р2 Тел %&м м&<&ни&т 1 Телм&р эшм&к&рлеге т?р<&ре булара$ %?йл&> %&м я<ыу 1 Фонетика %&м орфоэпия. 2 Графика 1 Морфема %&м %><ья%алыш 1 Лексика %&м фразеология 2 Морфология %&м д?р?* я<ылыш 7 Баш$орт теле. Диалекттар. 1
Яр<амсы %><<&р. Улар<ы# телм&р<& $улланылышы 1
Модаль %><<&р Ымлы$тар. Улар<ы# телм&р<& $улланылышы 1
Синтаксис %&м пунктуация 5
М&<&ни компетенцияны формалаштырыу<ы
т&ьмин ите>се й?км&тке тел %&м м&<&ни&тте# б&йл&неше 1
Баш$орт халы$ ижады. «Урал батыр» эпосы 1 XIX быуат &<&би&те М.А$мулла XIX быуатты# икенсе ярты%ында=ы баш$орт &<&би&тене# к>ренекле в&киле. 1 Баш$орт совет &<&би&тене# формалашыуы М?х&мм&тша Буран=ол (1888-1966) «Баш$орт туйы» драма%ы. 2 Уты<ынсы йылдар &<&би&те. 1 Д&>л&тшина (1905-1954) Тормош юлы, ижады «Ыр=ы<» романы 3 Б?й?к Ватан %у=ышы йылдарында=ы баш$орт &<&би&те. 1 Р&шит Ни=м&ти. Б?й?к Ватан %у=ышы йылдарында=ы ижады
«Yлтер, улым, фашисты!» поэма%ы. 1 «]ине# к&л&ше#де# хаттары» поэма%ы«Һа$мар $ы<ы» поэма%ы 1 Б.Бикбай (1909-1968) «А$с&ск&» повесы 2 С.Агиш. «Ф&тхи %алдат» хик&й&%е 1 З.Биишева (1908-1996) Тормошо %&м ижады.
«Я$ты=а» трилогия%ы 3 Һу=ыштан %у#=ы осор &<&би&те. Ошо йылдар<а я<ыл=ан &*&р<&р1 Назар Н&жми (1918-1999) ижады «Урал» поэма%ы 1 Назар Н&жми «Ша=ир %&м ша%» поэма%ы. 1 Х&<ерге &<&би&т1
М.К&рим. «О<он-о<а$ бала са$» повесы 1
М.К&рим. «Ай тотол=ан т?нд&» 2
Баш$ортостанды# халы$ ша=иры Р.Fарипов. «Табыныу» 1
Р&шит Назаров. «Б&хет», «Кеше», «Хал$ым», «Я<», «Й&шен» ши=ыр<ары 1
Х&с&н Назар. «Ш&мсыра$» поэма%ы 1
Р.Бикбаев. Ши=ыр<ары Поэмалары. 1
^хи&р Х&кимов. «~й?рм&» романы 2
Н.Мусин. «М&#гелек урман» романы. 2
Р.Солтанг&р&ев. «[и&м&тлек кей&>» 1
Д.Б>л&ков. «Килмеш&к». 1
Н.Асанбаевты# тормошо %&м ижады. «[ы<ыл паша» спектакле2
А.Абдуллин. «Ун ?с?нс? председатель» драма%ы 2
Контроль эш 3 2
Зачет 1 1
Б ? т & % е 70
Y< аллы эш 35
Т?п й?км&тке
I курс
(Темалар<ы ?йр&не>г& 16 с&=&т, телм&р >*тере>г& 2 с&=&т)
1-се б>лек Баш$орт теле тура%ында ф&н (1 с&=&т)
Тел – аралашыу сара%ы %&м милли м&<&ни&тте# й&ш&йеш форма%ы. Телде# й&м=и&тт&ге роле. Тел - ижтима=и к>ренеш. Баш$орт &<&би теле. Баш$а т?рки телд&р ара%ында баш$орт теле. Телде# т?п ким&лд&ре. Телде# >*еше.
Диалект тура%ында т?ш?нс&. Баш$орт телене# диалекттары.
2-се б>лек Тел %&м телм&р (1 с&=&т)
Телде# аралашыу сара%ы булыуы тура%ында. Телм&р т?р<&ре. Телм&р<е# функциональ-м&=&н&>и сифаттары. Й&нле %?йл&> стиле. Ф&нни стиль. Р&сми стиль. Публицистик стиль. Н&фис &<&би&т стиле. Телм&р м&<&ни&те. ]?йл&> %&м я<ма телм&р<е# ><енс&лект&ре.
3-с? б>лек Телм&р эшм&к&рлеге т?р<&ре булара$
%?йл&> %&м я<ыу (1 с&=&т)
Эшм&к&рлек булара$ телм&р. Телм&р эшм&к&рлеге т?р<&ре: у$ыу,
аудирование (ты#лау), h?йл&>, я<ыу.
Телм&р эшм&к&рлегене# т?п т?р<&рен ><л&штере>.
У$ыл=ан й& ты#лан=ае тексты# й?км&ткеhен бире>. Д&реслек h&м баш$а м&=л>м&ти сы=ана$тар мен&н эшл&> ысулдарын ><л&штере>.Ты#лан=ан й&ки у$ыл=ан тексты# й?км&ткеhен h?йл&п бире>.
Телд&н т?рл? коммуникатив й>н&лешле диалог т?<?>.
4-се б>лек Фонетика %&м орфоэпия.
Графика %&м орфография (1 с&=&т)
Телм&р ?нд&ре. Фонема. Транскрипция. ]><г& фонетик анализ. ~н %&м х&реф м?н&с&б&те.
Ижек. Ба*ым.
Фонема %&м орфограмма.
]у<ын$ы ?нд&р<е# ><г&реше (редукция, протеза мен&н эпентеза, элизия).
Тартын$ы ?нд&р<е# ><г&реше (ассимиляция, диссимиляция к>ренеше)
5-се б>лек Графика (1 с&=&т)
Тел =илеме б>леге булара$ графика
Тел =илеме б>леге булара$ графика. Я<ыу тарихы тураhында белешм&.Баш$орт алфавиты составы, х&рефт&р<е# атамаhы.
~н h&м х&рефт&р<е# нисб&те.
~н h&м х&рефт&р<е# нисб&те. Йомша$лы$ h&м $атылы$ билд&hе. Баш h&м юл х&рефт&ре.
6-сы б>лек Морфема %&м %><ья%алыш (1 с&=&т)
]>< составы. Морфема. ]><<е# м&=&н&>и ?л?ш?. ]><<е морфемик я$тан анализлау.
Т?п %&м я%алма тамыр. ]><ья%алыш буйынса анализ. ]><ья%алыш т?р<&ре.
Этимология ха$ында т?ш?нс&
Морфемалар<ы# синонимик %&м антонимик т?р?.
7-се б>лек Лексика %&м фразеология (2 с&=&т)
Лексика тура%ында т?ш?нс&. ]><<е# лексик %&м грамматик, тура %&м к>см& м&=&н&%е. Телде# тасуири саралары. ]><<&р<е# к>п м&=&н&лелеге. Омонимдар. Синонимдар. Антонимдар %&м паронимдар. Антитеза тура%ында т?ш?нс&.
Килеп сы=ышы я=ынан баш$орт телене# лексика%ы.
Актив %&м пассив %><лек запасы.
Фразеология тура%ында т?ш?нс&. Фразеологик бер&мект&р<е# т?п билд&л&ре.
]><лект&р. 8-се б>лек Телм&р м&<&ни&те (1 с&=&т)
Лингвистиканы# бер б>леге булара$ телм&р м&<&ни&те. Тел нормалары,
улар<ы# функция%ы. Баш$орт &<&би телене# т?п нормалары.
Х&<ерге баш$орт телене# норматив %><лект&ре.
Баш$орт &<&би телене# т?п нормаларын ><л&штере><& %&м улар<ы %?йл&>
%&м я<ма телм&р<& т?рл? коммуникатив й>н&лешт& фай<аланыу. Y<е#де# телм&ре#де т?<&те>. Х&<ерге баш$орт &<&би телене# нормалары тура%ында м&=л>м&т алыу<а норматив %><лект&р<е фай<аланыу.
9-сы б>лек Морфология %&м д?р?* я<ылыш (7 с&=&т)
]><<е# грамматик м&=&н&%е, грамматик категориялары, формалары. Грамматик м&=&н&не са=ылдырыусы саралар.
]>< т?рк?мд&ре тура%ында т?ш?нс&. Y< аллы %>< т?рк?мд&ре, яр<амсы %>< т?рк?мд&ре.
Исемд&р<е# лексик, грамматик т?рк?мс&л&ре. Урта$лы$ %&м я#=ы<лы$ исемд&р. Исемд&р<е# %ан мен&н ><г&реше. Исемд&р<е# килеш мен&н ><г&реше. Исемд&р<е# я%алышы. Исемд&р<е# д?р?* я<ылышы.
Сифаттар<ы# лексик-грамматик м&=&н&%е. Т?п %&м шартлы сифаттар. Сифаттар<ы# семантик классификация%ы. Сифат д&р&ж&л&ре. Сифаттар<ы# %?йл&мд&ге роле.
]андар<ы# лексик-грамматик м&=&н&%е. ]ан т?рк?мс&л&ре. ]андар<ы# морфема составы. ]андар<ы# килеш мен&н ><г&реше. ]андар<ы# д?р?* я<ылышы.
Алмаштар<ы# лексик-грамматик билд&л&ре. Алмаш т?рк?мс&л&ре. Зат алмаштары. Алмаштар<ы# килеш, к>плек ял=ау<арын $абул ите>е.
[ылымдар<ы# лексик-грамматик ><енс&леге. Улар<ы# лексик-семантик т?рк?мд&ре. [ылымдар<ы# зат мен&н ><г&реше. [ылымдар<ы# заман мен&н ><г&реше. К>семле, к>сем%е< $ылымдар. ]?йк&леш категория%ы. Барлы$-ю$лы$ категория%ы.. Й>н&леш категория%ы. [ылым т?рк?мс&л&ре. [ылым к>л&мд&ре. [ылым р&>ешлеге (модаллеге).
Р&>ешт&р<е# лексик м&=&н&%е %&м грамматик ><енс&леге. Р&>еш т?рк?мс&л&ре. Р&>ешт&р<е# д&р&ж&л&ре. Тамыр, я%алма, $ушма р&>ешт&р. Р&>ешт&р<е# я%алышы. ]?йл&мд&ге роле.
II курс
(темалар<ы ?йр&не>г& 9 с&=&т, телм&р >*тере>г& 2 с&=&т)
10-сы б>лек Диалекттар (1 с&=&т)
Яр<амсы %><<&р. Улар<ы# телм&р<&
$улланылышы (1 с&=&т)
Яр<амсы %><<&р<е# семантик м&=&н&%е. Яр<амсы %><<&р<е# >< аллы %>< т?рк?мд&рен&н айырма%ы..
Б&йл&>ест&р. Улар<ы# т?р<&ре. Б&йл&>ест&р<е# т?рк?мд&рг& б>ленеше.
Терк&>ест&р. Улар<ы# телм&р<&ге роле. Ябай %&м $ушма терк&>ест&р. Те<м& %&м эй&рте>ле терк&>ест&р %&м улар<ы# т?р<&ре.
Ки*&кс&л&р. Улар<ы# м&=&н& ><енс&лект&ре. Ки*&кс&л&р<е# м&=&н& я=ынан т?р<&рг& б>ленеше.
Яр<амсы %><<&р<е# стилистик м?мкинлект&ре.
11-се б>лек Модаль %><<&р.
Улар<ы# телм&р<& $улланылышы (1 с&=&т)
Баш$орт теленд& модаль %><<&р. Улар<ы# %?йл&мд&ге роле. Модаль %><<&р<е# т?рк?мс&л&ре.
12-се б>лек Ымлы$тар.
Улар<ы# телм&р<& $улланылышы
Ымлы$тар<ы# м&=&н&л&ре. ]?йл&мд&ге роле. [абатланыу юлы мен&н я%ал=ан ымлы$тар. М?н&с&б&т %><<&р. Улар<ы# т?р<&ре, синтаксик функция%ы. Са$ырыу %><<&ре.
13-с? б>лек Синтаксис %&м пунктуация (5 с&=&т)
Синтаксисты# т?п бер&мект&ре. Синтаксик б&йл&нешт&р<е# т?р<&ре. Синтаксик конструкциялар<ы# интонацион %&м пунктуацион би<&леше.
]><б&йл&неш. ]><б&йл&нешт&р<& %><<&р ара%ында=ы б&йл&неш. ]><б&йл&нешт&р<е# м&=&н&>и м?н&с&б&те. ]>< т?рк?м? булыу я=ынан %><б&йл&нешт&р<& т?п %><. ]><б&йл&нешт&р<е# т?рк?мд&ре.
Ябай %?йл&м. ^йтеле> ма$саты я=ынан %?йл&м т?рк?мд&ре. ]?йл&мде# эмоциональ би<&леше.
Ябай %?йл&мде# т?<?л?ш?. ]?йл&мде# грамматик ниге<<&ре.
]?йл&мде# баш ки*&кт&ре. ]?йл&мде# эй&%е. ]?йл&мде# х&б&ре %&м уны# т?р<&ре. Эй& мен&н х&б&р ара%ында тыныш билд&л&ре.
]?йл&мде# эй&рс&н ки*&кт&ре. Аны$лаусы, тултырыусы, х&лд&р. Ти# %&м ти# булма=ан аны$лаусылар.
Билд&ле %&м билд&%е< т?ш?м килешт&ге тултырыусылар. ~*т&лм&лект&р.
Х&лд&р %&м улар<ы# м&=&н&>и т?р<&ре. ]?йл&м ки*&кт&ре мен&н грамматик б&йл&неше булма=ан %><<&р, %><б&йл&нешт&р, %?йл&мд&р.
Бер составлы %?йл&мд&р, улар<ы# т?р<&ре.
Тулы %&м к&м %?йл&мд&р. Улар<ы# телм&р<& $улланылышы.
Ти# ки*&кт&р. Ти# ки*&кт&р ара%ында тыныш билд&л&ре. Ти# ки*&кт&р %&м д?й?мл&штере>се %><<&р.
Айырымлан=ан эй&рс&н ки*&кт&р. Айырымлан=ан аны$лаусылар. Айырымлан=ан ?*т&лм&лект&р. Айырымлан=ан х&лд&р.
[ушма %?йл&м. Те<м& $ушма %?йл&мд&р, улар ар%ынада=ы грамматик б&йл&неш. Терк&>ес%е< те<м& $ушма %?йл&мд&р, улар<а тыныш билд&л&ре.
Эй&рте>ле $ушма %?йл&мд&р. Улар<ы# телм&р<& $улланылышы. Эй&рс&н %?йл&мд&р<е# баш %?йл&мг& б&йл&не> ысулдары. М&=&н&л&ре я=ынан эй&рс&н %?йл&мд&р<е# т?р<&ре. Эй&рте>ле $ушма %?йл&мд&р<& тыныш билд&л&ре.
[атмарлы синтаксик т?<?лм&л&р. Улар<ы# телм&р<&ге урыны. Ти# эй&рс&н %?йл&мле $ушма %?йл&м. Ти# булма=ан эй&рс&н %?йл&мле $ушма %?йл&м, уны# т?р<&ре.
К>п эй&рс&нле $ушма %?йл&м. [атнаш $ушма %?йл&м %&м улар<ы# т?р<&ре. Те<емд&р.
Тура телм&р мен&н ситл&телг&н телм&р. Улар<а тыныш билд&л&ре.
Тыныш билд&л&ре. Улар<ы# т?рк?мд&ре %&м т?р<&ре.
14-се б>лек М&<&ни компетенцияны формалаштырыу<ы
т&ьмин ите>се й?км&тке (1 с&=&т)
Телд& м&<&ни&тте# %&м халы$ тарихыны# са=ылышы. Баш$орт телм&р этикет нормалары.
Баш$орт телене# баш$орт м&<&ни&те, тарихы мен&н б&йл&нешен а#лау. Телде ?йр&не> илде# тарихын %&м м&<&ни&тен я$шыра$ беле> ?с?н к*р*клекте и*бат итерлек ми*алдар килтере>. Баш$орт телм&р этикетыны# ><енс&лект&ре. Телм&р этикет $а=и<&л&рен у$ыу эшм&к&рлегенд& %&м к?нд&лек тормошта урынлы $улланыу.
Баш$орт телен ту=ан тел итеп ?йр&те>
буйынса я$ынса тематик план
Б>лект&р<е# %&м темалар<ы# исемд&ре С&=&тт&р %аны
I курс II курс
Баш$орт теле тура%ында ф&н 1 Тел %&м телм&р1 Телм&р эшм&к&рлеге т?р<&ре булара$
%?йл&> %&м я<ыу 1 Фонетика %&м орфоэпия.
Графика %&м орфография 2 Морфема %&м %><ья%алыш 1 Лексика %&м фразеология 2 Телм&р м&<&ни&те 1 Морфология %&м д?р?* я<ылыш 7 Диалекттар. 1
Яр<амсы %><<&р.
Улар<ы# телм&р<& $улланылышы 1
Модаль %><<&р Ымлы$тар. Улар<ы# телм&р<& $улланылышы 1
Синтаксис %&м пунктуация 5
М&<&ни компетенцияны формалаштырыу<ы
т&ьмин ите>се й?км&тке тел %&м м&<&ни&тте# б&йл&неше 1
Б ? т & % е 16 9

Баш$орт &<&би&те буйынса ?лг? программа
А#латма я<ыу
Урта h?н&ри у$ыу йорттары ?с?н баш$орт &<&би&те буйынса ?лг? программа д?й?м белем бире> й?км&ткеhене# фундаменталь ><&ге (ядроhы) h&м икенсе быуын Федераль д&>л&т стандарттарында $уйыл=ан талаптар ниге<енд& т?<?лд?. Унда шулай у$ д?й?м белем бире><е# у$ыу эшм&к&рлеген >*тере> h&м формалаштырыу программаhыны# т?п идеялары h&м положениелары, д?й?м белем бире><е# т?п белем бире> программалары мен&н к>с&гилешлелек принциптары к>< у#ында тотолдо.
Ә<&би&т ф&нен ?йр&не><е# т?п ма$саттары булып т>б&нд&гел&р тора:
- донъя=а гуманистик $арашы, милли ><а#ы h&м д?й?м Р&с&й гражданлы=ы ><а#ы , патриотизм той=оhона эй& бул=ан, рухи >*ешк&н ш&хес формалаштырыу;
- ш&хесте# у#ышлы социализацияhы h&м ><-><ен реализациялау ?с?н к&р&к бул=ан интеллектуаль h&м ижади h&л&тлеген >*тере>;
- у$ыусылар<ы# баш$орт, рус h&м донъя &<&би&тене# <ур $а<аныштарын а#лауы, улар<ы у$ыу h&м анализлау, h>< с&н=&тене# образлы фекерл&>г& ниге<л&не>ен, художестволы форма h&м й?км&тке берлеген, с&н=&тте# тормош мен&н б&йле, тарихи булыуын а#лауы;
- художестволы тексты у$ыу, комментарий бире>, анализлау к>некм&л&рен этап мен&н э<м&-э<лекле формалаштырыу;
- художестволы текста й&ки баш$а тел&h& нинд&й телм&р<& hалын=ан м&=&н&л&р<е а#лау алгоритмдарына эй& булыу, ><е#де# тексы#ды т?<?>, у$ыл=ан &*&р тураhында ш&хси баhа#ды h&м фекере#де еткер& беле>;
- д?й?м у$ыу к>некм&л&рен& h&м универсаль у$ыу эшмк&рлеген& эй& булыу.
]?йл&> h&м я<ма телм&р >*тере> буйынса hорау<ар=а $ы*$аса й&ки тулы яуап бир& беле>, >< фекере#де логик я$тан э<м&-э<лекле, д?р?*, асы$ итеп h?йл&> h&м я<ыу, h><лек мен&н эшл&>, &*&р<е# й?км&ткеhе буйынса h&м я<ма эшт&рг& план т?<?>, &<&би изложение h&м инша я<ыу h&м баш$а т?рл? ижади эшт&р баш$арыу к>< у#ында тотола.
Т?п й?км&тке
I курс
(темалар<ы ?йр&не>г& 20 с&=&т, телм&р >*тере>г& 2 с&=&т)
1-се б>лек Баш$орт халы$ ижады (1 с)
«Урал батыр» эпосы. Т?п идея%ы. Урал батыр образында халы$ идеалыны# са=ылышы. Урал %&м Ш>лг&н образдары.
2-се б>лек XIX быуат &<&би&те (1 с)
М.А$мулла XIX быуатты# икенсе ярты%ында=ы баш$орт &<&би&тене# к>ренекле в&киле. Уны# биография%ы. Ши=ыр<ары.
3-с? б>лек Баш$орт совет &<&би&тене# формалашыуы
(1917 – 1929 йылдар)
М?х&м&тша Буран=олов (2 с&=&т)
Тормош юлы. Й&м&=&т эшт&ре. Fилми тикшерене> эше мен&н ш?=?лл&не>е. Э<&рл&><&рг& эл&ге>е, %?рг?нд&р<& булыуы.
М.Буран=ол - с&с&н. [обайыр<ары. Халы$ ижадын йыйыу мен&н ш?=?лл&не>е.
М.Буран=ол – драматург. «Аш$а<ар», «Буранбай», «Ш&>р&к&й», «З&#г&р ш&л».
«Баш$орт туйы» драма%ы. Туй йола%ын %>р&тл&>. Буранбай %&м Г?л=&йш& образдары. Улар<ы# м?х&бб&те %&м $аршылы$тар. Пьесаны# жанр ><енс&лект&ре.
4-се б>лек XX быуатты# уты<ынсы йылдары &<&би&те (1 с&=&т)
Поэма жанрыны# >*е>е (Б.Бикбай, F.С&л&м, Т.Й&н&би, Р.Ни=м&ти поэмалары).
]у=ыш %&м революция тема%ына арнал=ан повесть %&м романдар (А.Та%иров повестары %&м романдары, И.Насыри, А.Карнай повестары).
Драматургияла я#ы &*&р<&р (С.Мифтахов, Б.Бикбай, М.Буран=ол пьесалары).
Ошо д&>ер<& баш$орт я<ыусыларын репрессиялау.
]&<и& Д&>л&тшина (3 с&=&т)
].Д&>л&тшинаны# тормошо. У$ыу йылдары. Репрессия йылдары. [ыйыр%ытылыу<ы# дауам ите>е. Башлан=ыс ижады. «Айбик&», «Баша$тар тул$ыны» повестары, хик&й&л&ре.
«Ыр=ы<» романы. Романда баш$орт хал$ыны# азатлы=ы ?с?н к?р&шене# %>р&тл&неше. Айбулат, Г?лй?<?м образдары. Нияз=ол бай образында и*ке тормош ?с?н к?р&ште# %>р&тл&неше. Романды# эпик ки#леге. Романды# тел-стиль ><енс&лект&ре.
^ < & б и & т т е о р и я % ы. Роман тура%ында т?ш?нс&. Прототип тура%ында т?ш?нс&.
5-се б>лек Б?й?к Ватан %у=ышы йылдарында=ы
баш$орт &<&би&те (1 с&=&т)
Б?й?к Ватан %у=ышы башланыуы. Баш$орт &<&би&тене# бурыстары. Агитация, ил%?й&рлек темаларыны# &><емл&ше>е. Лирик поэзияны# й>н&леше. Уны# Тыу=ан илде %а$лау, дошманды е#е>г& $оролоуы. Публицистик поэзия. Х.К&рим, С.[удаш лирика%ы. Совет кеше%ене# батырлы=ын %>р&тл&г&н поэма %&м балладалар.
Р.Ни=м&ти. «Yлтер, улым, фашисты!», «]ине# к&л&ше#де# хаттары».
М.К&рим. «Декабрь йыры», «Yлм&*бай».
Очерк жанрыны# >*еше. С.Агиш, К.М&рг&н.
Р&шит Ни=м&ти (2 с&=&т)
Ша=ир<ы# тормошо. Б?й?к Ватан %у=ышы йылдарында=ы ижады. Публицистик лирика%ы: «Тыу=ан илем ?с?н», «^с& %><е», «Yс ал, патриот!», «Герой тура%ында поэма».
«Yлтер, улым, фашисты!» поэма%ы. Унда Тыу=ан ил %&м халы$ образдарыны# бирелеше. Баш$орт хал$ыны# яугирлы$ традициялары. Поэманы# художестволы ><енс&леге, $обайыр формалары.
«]ине# к&л&ше#де# хаттары» поэма%ы. ^*&р<& м?х&бб&т тема%ы. [ы< %&м егет образдары. Поэманы# лирик й?км&тке%е, %>р&тл&> саралары.
«]а$мар $ы<ы» поэма%ы. ]у=ыштан %>#=ы колхоз кешел&рене# ю=ары у#ыш ?с?н к?р&ше. Г?лг?л образы, уны# г>з&л сифаттары. Бригадир Ф&тхел, парторг Байрам %&м Яппар образдары.
^ < & б и & т т е о р и я % ы. Лирик герой тура%ында т?ш?нс&.
Баязит Бикбай (2 с&=&т)
Я<ыусыны# тормошо %&м ижады. «Ер» поэма%ында Баш$ортостанды# фажи=&ле >тк&нд&рен, революциянан %у#=ы тормошон %>р&тл&>е.
«[арлу=ас» драма%ы. Драмала баш$орт хал$ыны# 1773 – 1775 йылдар<а=ы Кр&*ти&нд&р %у=ышы алдынан бул=ан тормошон %>р&тл&>. Халы$ты# социаль и<еле> а*тында й&ш&>е. Азатлы$ ?с?н к?р&шен %>р&тл&>. Ы#=ай %&м кире образдар.
Б.Бикбай<ы# %у=ыштан %у#=ы йылдар<а=ы ижады. «Салауат» драма%ы. 1773 – 1775 йылдар<а=ы Пугачев ет&кселегенд&ге %у=ышты са=ылдырыу. Салауат %&м Юлай образдары. Пугачев образы. Рус хал$ы мен&н ду*лы$ тема%ы.
Я<ыусыны# проза жанрына м?р&ж&=&т ите>е. «А$сел&н таш$анда» романы, уны# проблемалары, образдар система%ы.
«А$с&ск&» повесы. ^*&р<е# т?п тема%ы %&м идея%ы. ^*&р<е# т?п образдары.
С&=ит Агиш (1 с&=&т)
С.Агишты# тормошо %&м ижады. Ижадында хик&й&л&р жанры.Улар<ы# юмор мен&н %у=арылышы. «Ф&тхи %алдат» хик&й&%е. ^*&р<& тарихи-революцион тема. Ф&тхи %алдат образы. Уны# халы$ б&хете ?с?н к?р&ше. Хик&й&л& халы$тар ду*лы=ыны# са=ылышы. З?лхиз& образы. М?х&бб&т тема%ы. Хик&й&не# тел-стиль ><енс&лект&ре.
З&йн&б Биишева (3 с&=&т)
Я<ыусыны# тормошо %&м ижады. З.Биишева - халы$ я<ыусы%ы.
Балалар ?с?н я<ыл=ан китаптары: «Партизан малай», «~с кис».
З.Биишеваны# поэзия ?лк&%енд&ге хе<м&те. «Й&ш&> - б&хет», «Й&ш&> - хе<м&т», «Йырлайым», «Йыр<арым» ши=ыр<ары.
«Уй<ар, уй<ар», «[ай<а %ин, Г?лниса?», «С&йер кеше» повестары. ^<&п-&хла$ м&сь&л&л&ре. «Н&<ер», «М?х&бб&т %&м н&фр&т», «К&м%етелг&нд&р», «Оло Эйек буйында», «Емеш» исемле романдар<ан тор=ан трилогия%ы. Баш$орт хал$ыны# революция=а тиклемге тормошо. Халы$ты# азатлы$ ?с?н к?р&ше. Революция йылдары. Байгилде, Тимербай, Хаммат, Хисбулла, Закир, Ишту=ан, Емеш, Никита, ^х&т образдары. Трилогияны# тел-стиль %&м композицион ><енс&лект&ре.
6-сы б>лек ]у=ыштан %у#=ы осор &<&би&те (1 с&=&т)
]у=ыштан %у#=ы осор<а баш$орт &<&би&тене# >*еше. У#ыштар.
Поэзияла Б?й?к Ватан %у=ышы, тыныслы$ ?с?н к?р&ш темалары. Х.К&рим «Я$ты йондо<», «Алтын баша$», С.Кулибай<ы# «Яу<ар<ан %у#» поэмалары. Поэзияны# идея-тематик %&м жанр<ар я=ынан байыуы.
Ошо йылдар<а я<ыл=ан роман, повесть, хик&й&л&р.
Драматургия ?лк&%енд&ге у#ыштар.
Назар Н&жми (2 с&=&т)
Назар Н&жми<е# биография%ы %&м ижады. Ша=ир<ы# Б?й?к Ватан %у=ышы йылдарында=ы ижадына к><&те> («Окопта уй<ар», «И*&н $ал%ам» ши=ыр<ары).
]у=ыштан %у#=ы йылдар<а=ы поэзия%ы. Ватанды данлау, тыныс тормошто ма$тау. «Тыу=ан ил тура%ында йыр», «Ватан» ши=ыр<ары. «Йыр тура%ында баллада». Ша=ир М.Харис$а ба=ышланыуы. Ша=ир- %алдат образы. Поэманы# жанр ><енс&леге.
«Урал» поэма%ы. Уны# ил%?й&рлек рухы. [урайсы образы. Поэманы# ><енс&леге. Н.Н&жми<е# баш$орт поэзия%ын >*тере><&ге роле. Н.Н&жми - халы$ ша=иры.
II курс
(темалар<ы ?йр&не>г& 18 с&=&т, телм&р >*тере>г& 1 с&=&т)
7-се б>лек Х&<ерге &<&би&т (1 с&=&т)
Х&<ерге &<&би&т т?ш?нс&%е. XX быуатты# 70 – 90 йылдарында=ы баш$орт &<&би&тене# т?п >*еш тенденциялары. Ә<&би&тте# идея-тематик я$тан байый барыуы, жанр<ар т?рл?л?г?. Ә<&би&тк& килг&н я#ы быуын я<ыусылары. Милли &<&би&тте# у#ыштары, уны# донъя ким&лен& сы=ыуы.
Мостай К&рим (3 с&=&т)
М.К&римде# биография%ы %&м ижады. Т&>ге &*&р<&ре. Б?й?к Ватан %у=ышы осоронда=ы ижады. М.К&римде# %у=ышта $атнашыуы, яраланыуы. «Баш$орт хал$ына яуап хат» ши=ыры. Баш$орт атлы дивизия%ыны# батырлы$тарын данлау. ^*&р<& м?х&бб&т %&м н&фр&т тема%ы. Тел-стиль ><енс&лект&ре.
«Декабрь йыры» %&м «Yлм&*бай» поэмалары. Улар<а %алдат образы. Халы$ ижады традицияларын дауам ите>.
«Европа – Азия» ши=ыр<ар циклы. Тыу=ан ил образы. Тыныслы$ ?с?н к?р&ш тема%ы. ]&р ши=ыр<ы# ><аллылы=ы. Циклда символик образдар.
«[ара %ыу<ар» поэма%ы. ]у=ыш %&м тыныслы$, батырлы$ %&м $ур$а$лы$ темаларыны# са=ылышы. Тыу=ан ер образы. Лирик герой %&м $атын образдары. Хыянатсы, $ур$а$ Я$уп образы. Поэманы# художество ><енс&лект&ре.
Ша=ир<ы# драматургия ?лк&%енд&ге у#ыштары. «Я#=ы< $айын», «[ы< урлау», «Йырланма=ан йыр», «Ай тотол=ан т?нд&», «Салауат», «Ташлама утты, Прометей!», «Й&й&>ле М&хм>т» пьесалары.
Ленин премия%ы лауреаты – «О<он-о<а$ бала са$» повесы. ^*&р<е# проблематика%ы. Тормошта=ы ябай кешел&р тура%ында ф&лс&ф&>и уйланыу<ар. Повесты# т?п герой<ары. ^*&р<е# жанр ><енс&леге.
«Ай тотол=ан т?нд&» трагедия%ы. ^*&р<& баш$орт ырыу<арыны# тормошо. [аты ш&ри=&т закондары. Т&#к&бик& - ырыу йолаларыны# $орбаны. А$йегет мен&н З?б&рж&т образдары. М?х&бб&т %&м у=а то=роло$ тема%ы. Диуана %&м Д&р>иш образдарыны# ф&лс&ф&>и асылы. Трагедияны# жанр ><енс&лект&ре.
«Салауат» трагедия%ы.^*&р<& азатлы$ идея%ы. Салауатты# халы$ б&хете, азатлы=ы ?с?н к?р&ше.
8-се б>лек Поэзия
Р&ми Fарипов (1 с&=&т)
Р.Fариповты# биография%ы %&м ижады. Тормошонда=ы $атмарлы$тар.
«Й>р><&н», «Таш с&ск&» китаптары. «]абантур=ай» йыр<ар китабы. Унда инг&н лирик поэзия ?лг?л&ре. «Аманат» ши=ыры. Уны# ф&лс&ф&>и й?км&тке%е.
Ша=ир<ы# $обайыр<ары. «Салауат батыр» ши=ри хик&й&тенд& батыр егет образы. «Уй<арым» $обайырында Тыу=ан ил, уны# улдары, халы$ я<мышы тура%ында уйланыу<ары.
«Табыныу» поэма%ы. Илд& булып >тк&н репрессиялар, улар<ы# э<емт&л&ре ха$ында уйланыу<ар. Поэманы# художество, тел-стиль ><енс&лект&ре.
Рауил Бикбаев (1 с&=&т)
Р.Бикбаевты# тормошо %&м ижады. Башлан=ыс ижады. «[ош юлы» ши=ыр<ар китабы. «Автобиография» ши=ыр<ар йыйынты=ы. Ша=ир<ы# F.С&л&м премия%ына лайы$ булыуы.
«]ыу%аным - %ыу<ар биреге<!» поэма%ы. Поэмала к>т&релг&н социаль, и$тисади, &хла$и %&м мораль-этик проблемалар<ы# $уйылышы. Поэманы# ши=ри ><енс&лект&ре.
«Ете быуыным», «Салауат $ылысы» ши=ыр<ары. Унда >тк&н быуынды#, милл&тте# аманаты, рухи байлы$тары, ы#=ай йолалары ха$ында уйланыу<ар.
«Ва$ыт мен&н %?йл&ше>» ши=ыры. Уны# поэтик ><енс&леге. Ша=ир<ы# &<&би т&н$ит ?лк&%енд&ге хе<м&тт&ре.
Р&шит Назаров (1 с&=&т)
Ша=ир<ы# фажи=&ле я<мышы, баш$орт &<&би&тенд& тот$ан урыны. Ижадыны# тема я=ынан к>п т?рл?л?г?. Китаптары. Салауат Юлаев премияhына лайы$ булыуы.
«Б&хет», «Кеше», «Хал$ым», «Я<», «Й&шен» ши=ыр<арыны# идея-тематик й?км&ткеhен асы$лау.
Х&с&н Назар (1 с&=&т)
Х.Назар<ы# биография%ы. Башлан=ыс ижады. «Заман за#ы», «Асман=а ашыу» китаптарында ф&лс&ф&>и, гражданлы$ лирика%ы. «Ш&мсыра$» поэма%ы, уны# поэтик ><енс&леге.
9-сы б>лек Х&<ерге проза (2 с&=&т)
^.Бикч&нт&ев, К.М&рг&н, Д.Исламов романдары %&м повестары. Унда к>т&релг&н проблемалар %&м б?г?нг? к?н %улышыны# са=ылышы.
^<&би&тт& урта быуын я<ыусыларыны# ижады (Ф.И*&н=олов, Я.Хамматов, Ш.Янбаев, Р.Низамов, Н.Мусин романдары, повестары %&м хик&й&л&ре).
Р.Солтанг&р&ев, Б.Рафи$ов, Т.С&=итов, Р.Байымов, Т.Килм?х&м&тов, F.Шафиков романдарында %&м повестарында к>т&релг&н я#ы темалар, образдар система%ы.
Баш$орт проза%ында <ур эпик &*&р<&р<е# барлы$$а киле>е. З.Биишеваны# трилогия%ы, Я.Хамматовты# пенталогия%ы, F.Ибра%имовты#, Ф.И*&н=оловты#, В.Исха$овты# дилогиялары).
Тарихи романдар<ы# барлы$$а киле>е. К.М&рг&н, F.Ибра%имов, Б.Рафи$ов, ^.Х&ким, F.Х?с&йенов, F.Хисамов романдары.
^хи&р Х&ким. ^.Х&кимде# тормошо %&м ижады. ^<&би&тк& киле>е. Х&рби-патриотик тема=а я<ыл=ан &*&р<&ре. «Б&йге», «А$%а$ б>ре», «Алтынс&с» повестарыны# %у=ыш %&м тормош тема%ына ба=ышланыуы. Повестар<ы# художество ><енс&лект&ре.
^.Х&кимовты# <ур эпик формалар=а м?р&ж&=&т ите>е. «]ауыр $умта», «Думбыра сы#ы» романдары.
Тарих тема%ыны# са=ылышы. «~й?рм&» романы. Унда к>т&релг&н проблемалар. 30-сы йылдар<а=ы булып >тк&н фажи=&ле х&лд&р. Фазыл образы. Чекист Бураншин, Х&<ис& Богдановалар<ы# я<мышы. Эммигрант З?ф&р Богданов – шул д&>ер $орбаны. ХХ быуатты# репрессия йылдары. Иск&нд&р образында баш$орт интеллигенция%ыны# я<мышы. Символик образдар. Романды# художество ><енс&леге.
Но=ман Мусин (2 с&=&т)
Я<ыусыны# тормошо %&м ижады. Башлан=ыс ижады. «З?%р&» повесы. «Ер би<&ге», «Ауылым юлы», «Кеше йылмая» повестары, улар<ы# тема%ы, кешене# т&би=&тк& бул=ан м?н&с&б&те.
«М&#гелек урман» романы. ]>р&тл&нг&н осор<о# $аршылы$тары. Баш$ортостанда социаль, милли-колониаль и<е><е# к?с&йе>е. Халы$ты# и* киткес х&йерселект&, ауыр тормошта й&ш&>е.
Т&би=&т %&м кеше м?н&с&б&те. Т?лк?сура %&м уны# =аил&%ене# я<мышы.
Лапшин, уны# улы Роман, Мирзаев, Уыйлдан образдары.
Романды# композиция%ы %&м %>р&тл&> саралары.
«З&#г&ртау<а а$ болан» романы. Унда к>т&релг&н проблемалар.
Р&шит Солтанг&р&ев (1 с&=&т)
Я<ыусыны# тормош юлы %&м ижады. Хик&й& жанрын >*тере><&ге эшм&к&рлеге.
«[и&м&тлек кей&>» хик&й&%е. Бала %&м &с& ара%ында=ы м?н&с&б&тт&р, $арт &с&не# %а=ыштары. Хик&й&л&ге психологизм.
^*&р<е# халы$сан тел-стиль ><енс&леге.
Динис Б>л&ков (1 с&=&т)
Я<ыусыны# биография%ы. Т&>ге хик&й&л&ре, улар<ы# художество эшл&неше. «Килмеш&к» романы. ^*&р<& ауыл тормошо. Ижтима=и, и$тисади, мораль-этик м&сь&л&л&р<е# $уйылышы. Т&би=&т байлы=ын %а$лау ?с?н к?р&ш тема%ы. Нуриханов, Яуба*аров образдары. ^*&р<е# теле, художество ><енс&леге.
«F>мер бер ген&» романы. Романда заман тема%ы, ><г&ртеп $ороу осорона хас %ы<аттар. Демократик %айлау<ар. Экология, =аил&, м?х&бб&т проблемалары. Арынба*аров %&м уны# ш&кертт&ре. [а<набаев %&м уны# &шн&л&ре. Романды# художество ><енс&леге %&м уны# тел байлы=ы.
10-сы б>лек Х&<ерге драматургия
Х&<ерге драматургияны# торошо. Т?п проблемалар. Жанр т?рл?л?г?. Х&<ерге заман проблемаларын са=ылдыр=ан М.К&рим, Н.Н&жми, Н.Асанбаев, И.Абдуллин, ^.Мирза%итов, F.Шафиков, Ф.Б>л&ков, ^.Атнабаев, Р.Сафин, Н.F&йетбай пьесаларына $ы*$аса анализ.
Н&жиб Асанбаев (2 с&=&т)
Н.Асанбаевты# тормошо %&м ижады. Драматургияла тот$ан урыны. «[ы<ыл паша» спектакле. Драманы# тема%ы %&м унда к>т&релг&н проблемалар. F&р&п илд&ре мен&н б&йл&неш булдырыу<а К&рим роле. Уны# >< бурысына то=ро булыуы.
З&ки В&лиди<е# Баш$ортостан ?с?н к?р&шен %>р&тл&г&н «А$тамыр», «Тарих я<ыр инем ташы#а», «Исеме# $айтты, В&лиди» пьесалары. Уны# объектив ва$и=алар=а арнал=ан булыуы. З&ки В&лиди<е# К?нсы=ыш %&м т?рки донъя%ында абруйы %&м роле. Драманы# художество ><енс&леге.
Азат Абдуллин (2 с&=&т)
Я<ыусыны# тормошо %&м ижады.
«Ун ?с?нс? председатель» драма%ы. Колхоз тормошонда хе<м&т кеше%ен& бул=ан м?н&с&б&тт&р, &хла$ м&сь&л&%е. С&=&<иев образы. Уны# характеры. Я$шы, =&<ел ет&ксе булыуы. Драматик конфликт. Кире к?ст&р<е# =&<ел булма=ан е#е>е. Байымов, Якупов – кире образдар. Драманы# Р&с&й с&хн&л&ренд&ге у#ышы.
Баш$орт &<&би&тебуйынса я$ынса тематик план
Б>лект&р<е# %&м
темалар<ы# исемд&ре С&=&тт&р %аны
I курс II курс
Баш$орт халы$ ижады. «Урал батыр» эпосы 1 XIX быуат &<&би&те М.А$мулла XIX быуатты# икенсе ярты%ында=ы баш$орт &<&би&тене# к>ренекле в&киле. 1 Баш$орт совет &<&би&тене# формалашыуы М?х&мм&тша Буран=ол (1888-1966) «Баш$орт туйы» драма%ы. 2 Уты<ынсы йылдар &<&би&те. 1 Д&>л&тшина (1905-1954) Тормош юлы, ижады «Ыр=ы<» романы 3 Б?й?к Ватан %у=ышы йылдарында=ы баш$орт &<&би&те. 1 Р&шит Ни=м&ти. Б?й?к Ватан %у=ышы йылдарында=ы ижады
«Yлтер, улым, фашисты!» поэма%ы. 1 «]ине# к&л&ше#де# хаттары» поэма%ы«Һа$мар $ы<ы» поэма%ы 1 Б.Бикбай (1909-1968) «А$с&ск&» повесы 2 С.Агиш. «Ф&тхи %алдат» хик&й&%е 1 З.Биишева (1908-1996) Тормошо %&м ижады.
«Я$ты=а» трилогия%ы 3 Һу=ыштан %у#=ы осор &<&би&те. Ошо йылдар<а я<ыл=ан &*&р<&р1 Назар Н&жми (1918-1999) ижады «Урал» поэма%ы 1 Назар Н&жми «Ша=ир %&м ша%» поэма%ы. 1 Х&<ерге &<&би&т1
М.К&рим. «О<он-о<а$ бала са$» повесы 1
М.К&рим. «Ай тотол=ан т?нд&» 2
Баш$ортостанды# халы$ ша=иры Р.Fарипов. «Табыныу» 1
Р.Бикбаев. Ши=ыр<ары Поэмалары. 1
Р&шит Назаров. «Б&хет», «Кеше», «Хал$ым», «Я<», «Й&шен» ши=ыр<ары 1
Х&с&н Назар. «Ш&мсыра$» поэма%ы 1
^хи&р Х&кимов. «~й?рм&» романы 2
Н.Мусин. «М&#гелек урман» романы. 2
Р.Солтанг&р&ев. «[и&м&тлек кей&>» 1
Д.Б>л&ков. «Килмеш&к». 1
Н.Асанбаевты# тормошо %&м ижады. «[ы<ыл паша» спектакле. «К?<&н баш$орто» драмаhы 2
А.Абдуллин. «Ун ?с?нс? председатель» драма%ы 2
Б?т&%е 20 18
11-се б>лек ^<&би портреттар
Поэзия. М.F&ли. «[ояш еле», «[ы<ыл >л&нд&р»
^.Атнабаев. «Замандашым».
[.Аралбаев. «Таналы$ тауышы».
Проза. Я.Хамматов. «Б?рт?кл&п йыйыла алтын».
Т.Fарипова. «Б?йр&к&й».
Б.Рафи$ов. «Мажаралы повестар»
Драматургия.
И.Абдуллин. «Й?р&к мен&н шаярмай<ар».
Ф.Б>л&ков. «Й?р&кт& $ал=ан э<<&р»
Ятлау ?с?н &*&р<&р.
М.К&рим. «Ая$тарым юлда, к>#елем йыр<а».
Н.Н&жми. Ши=ри&т.
Р.Fарипов. «Ту=ан тел».
Р.Бикбаев. «Хал$ыма хат» поэма%ынан ?<?к.
12-се б>лек Инша я<ыу ?с?н темалар
«Ыр=ы<» романында Айбулат образыны# >*ешт& бирелеше, уны# ысын к?р&шсе булып етеше>е.
]&<и& Д&>л&тшинаны# тормошо %&м ижады – оло $а%арманлы$ ?лг?%?.
Б?й?к Ватан %у=ышы осоронда баш$орт &<&би&тенд& ил%?й&рлек тема%ы.
Б.Бикбай<ы# «Салауат» драма%ында Салауат образы.
«А$сел&н таш$анда» романында =аил& тема%ы.
«Илап тыу%ам да мин, йырлап >*тем, йырлап й&ш&йем мин б?г?н д&» (З&йн&б Биишева ижады)
Баш$орт &<&би&тенд& Салауат образы.
Н.Н&жми<е# «Урал» поэма%ында ил%?й&рлек тема%ы.
М.К&римде# «О<он-о<а$ бала са$» повесында к>т&релг&н проблемалар.
М.К&римде# «Айг?л иле» драма%ында Тыу=ан ил тема%ыны# бирелеше.
Р.Fарипов ижадында ту=ан тел тема%ыны# $уйылышы.
Р.Fарипов ши=ри&тенд& ми#& о$ша=ан я$тар.
Р.Бикбаевты# «]ыу%аным - %ыу<ар биреге<» поэма%ында к?н><&к м&сь&л&л&р<е# са=ылышы.
Н.Мусин ижадында кешене# т&би=&тк& бул=ан м?н&с&б&те.
Н.Асанбаевты# «[ы<ыл паша» драма%ында К&рим образыны# бирелеше.Х&<ерге баш$орт &<&би&тенд& мине й&ш&рг&, к?р&шерг& рухландыр=ан образ.
Бе< - милл&тте# кил&с&ге.
«Баш$орттарым, у$ыу к&р&к, у$ыу к&р&к!»
«Мин $ы<=анам – кем к>рм&г&н %ине,
Ты#лама=ан мо#ло $урайы#».
«]ин, у$ытыусым, %>нм&* д&ртт&р %алды# б&л&к&с й?р&гем&».
Мине# ярат$ан %?н&рем…
Ни ?с?н мин ошо %?н&р<е %айланым.
^г&р мин президент бул%ам…
Илде# $е>&тен >*терер ?с?н нинд&й а<ымдар я%ар=а к&р&к?
М.К&римде# «О<он-о<а$ бала са$» &*&ренд& халы$ йолалары.
]?н&рлене# $улы ет&>.Т&би=&тте %а$лау - Тыу=ан илде %а$лау ул.
Ир $анаты ат була.
Мине# ш&ж&р&м.
Телем бар<а – илем бар.
13-с? б>лек ^<&би&т теорияhы h&м тарихы буйынса м&=л>м&тт&р
]>< с&н=&те булара$ &<&би&т. Ә<&би&т %&м мифология. Ә<&би&т %&м фольклор.
Художестволы образ. Персонаж. Ә<&би герой. Героик характер. Т?п %&м яр<амсы персонаждар. Лирик герой. Ва$ыт %&м арауы$ образдары, т&би=&т образдары, предмет образдары. Ә<&би&тт& «м&#гелек» образдар.
Ә<&би уйланыу<ар. Д?р?*л?к %&м фантастика.
Сюжет %&м композиция. Конфликт. Эске конфликт. Эпизод. Пейзаж. Портрет. Диалог %&м монолог. Эске монолог. К?нд&лект&р, хаттар %&м герой<ар<ы# т?шт&ре. Лирик сигене><&р. Эпилог. Лирик сюжет.
Автор позиция%ы. Ә*&р<е# исеме. Эпиграф. Ә*&р<е# финалы.
Тематика %&м проблематика. Ә*&р<е# идея-эмоциональ й?км&тке%е.
Художестволы телм&р. Поэзия h&м проза. Тасуири h>р&тл&> саралары (эпитет, метафора, й&нл&ндере>, са=ыштырыу, гипербола, антитеза, аллегория). Символ. Гротеск. Художество детале. Ши=ыр<ы# т?<?л?ш системаhы. Ритм, рифма. Строфа.
Ә<&би т?р<&р h&м жанр<ар. Эпос. Лирика. Драма. Эпик жанр<ар (н&*ер, хик&й&, хик&й&т, повесть, роман, ши=ри роман). Лирик жанр<ар (ши=ыр, ода, элегия). Лиро-эпик жанр<ар (басня, баллада, поэма). Драматик жанр<ар (драма, трагедия, комедия)
Ә<&би процесс. Ә<&би&тт& традициялар h&м новаторлы$. Ә<&би й>н&лешт&р (классицизм, сентиментализм, романтизм, реализм, модернизм).
Ә<&би&тт& ике й>н&леш. Халы$сан &<&би й>н&леш. Дини-рухани й>н&леш. Дини-рухани й>н&леште# элект&н килг&н тамыр<ары. Уны# тарихи-социаль ерлеге. Суфыйсылы$ты# был осор<а=ы са=ылышы. Уны# к>ренекле в&килд&ре. Поэтикала=ы традициялы$, поэтик $анундар.
14-се б>лек ^<&би белем ким&лен диагностикалау, а=ымда=ы h&м йом=а$лау контроле
У$ыу йылы башында у$ыусылар<ы# &<&би&т буйынса белем ким&лен т?рк?мд& h&м индивидуаль диагностикалау, уны# артабан=ы >*ешен асы$лау.
Тасуири у$ыу к>некм&л&рен ><л&штере><е тикшере> (шул у$ ва$ытта яттан h?йл&><е), &*&р<е ят$а h?йл&г&нд& баш$арыу интерпретацияhыны# >*еше.
]?йл&г&нд& монологик телм&р к>некм&л&рен асы$лау<а сара булып h&р т?рл? h?йл&> h&м &*&р<е# сюжетын, персонаж-герой<ар<ы# характерын а#лау тора.
Ә<&би&тт&н &хла$и-этик проблема буйынса иншалар я<ма телм&р м&<&ни&тене# ким&лен h&м &<&би &*&р<е# т?п й?км&ткеhен а#лау<ы диагностикалау<ы# т?п формаhы булып тора. Ә<&би h&м публицистик темалар=а иншалар.
У$ыусылар<ы# проект эшм&к&рлеге мен&н ет&кселек ите> буйынса д&рес-консультациялар. Ә<&би&т буйынса у$ыусылар<ы# белем сифатына h&м >*ешен& >*терешле контроль булып зачет, семинар h&м баш$а формалар тора.
15-се б>лек Т&$дим ителг&н &<&би&т
Fафаров Б. Б. М&кт&пт& &*&р<е й?км&тке %&м форма берлегенд& ?йр&не>. - ~ф?: Китап, 1992.
Fафаров Б. Б. ^<&би тел к>рке. - ~ф?: Китап, 1994.
Fималова М.F. V – XI кластар<а баш$орт &<&би&тен у$ытыу методика%ы. - ~ф?: Китап, 2005.
З&йнуллин М.В. Х&<ерге баш$орт &<&би теле. Фонетика. Морфология - ~ф?: Китап, 2005.
Исламова Ф. F. Баш$орт телен у$ытыу методика%ы. - ~ф?: Китап, 1966.
Ишбулатов Н.Х. Баш$орт теле %&м уны# диалекттары. - ~ф?: Китап, 2000.
Кейекбаев Ж.F. Баш$орт телене# д?р?* &йтелеше. - ~ф?: Баш$ортостан китап н&шри&те, 1964.
Кейекбаев Ж.F. Х&<ерге баш$орт телене# лексика%ы %&м фразеология%ы. - ~ф?: БДУ, 2002.
Кейекбаев Ж.F. Х&<ерге баш$орт телене# фонетика%ы. - ~ф?: БДУ, 2002.
Килм?х&м&тов Т.^. ^<&би&тте# са=ыу би<&кт&ре. Ижади портреттар. - ~ф?: Китап, 2005.
Пс&нчин В.Ш. Баш$орт теле. Педагогия училищелары, колледждары, гимназиялар, лицей<ар ?с?н к>неге><&р йыйынты=ы. - ~ф?: Китап, 2007.
Пс&нчин В.Ш. Риторика ниге<<&ре. 10 – 11 синыф у$ыусылары ?с?н у$ыу $улланма%ы. - ~ф?: Китап, 2001.
Пс&нчин В.Ш. Телде# к>рк&млек саралары. - ~ф?: Китап, 2003.
Пс&нчин В.Ш. Телм&р м&<&ни&те ниге<<&ре. - ~ф?: Китап, 2004.
Пс&нчин В.Ш. ]>< тылсымы. - ~ф?: Китап, 1996.
С&йетбатталов F.F. Баш$орт теле. Ябай %?йл&м синтаксисы. 1-се том. - ~ф?: Китап, 1999.
С&йетбатталов F.F. Баш$орт теле. [ушма %?йл&м синтаксисы. 2-се том. - ~ф?: Китап, 2002.
С&йетбатталов F.F. Баш$орт теле. Стилистика. 3-с? том. - ~ф?: Китап, 2007.
С&йетбатталов F.F. Баш$орт теле. Стилистика. 4-се том. - ~ф?: Китап, 2008.
^хм&тй&нов К.^. ^<&би&т теория%ы. - ~ф?: Китап, 2004.
СТУДЕНТТАР ~С~Н ^_^БИ^Т
А<на=олов Р.F. Баш$орт телене# орфография %><леге. - ~ф?: Китап, 1998. – 368 бит.
Юлм?х&м&тов М.Б, Ракаева Ә.С., Шарапов И.Ә. Баш$орт теле %&м телм&р м&<&ни&те. - ~ф?: Китап, 20015 – 248 бит.
Усманова М.F., Солтан=олова З.З. Баш$орт теле. - ~ф?: Китап, 2015. – 264 бит.
Х?с&йенов F.Б., Fималова М.F., Ш&куров Р.З. Баш$орт &<&би&те. 10 класс. - ~ф?: Китап, 2012. – 288 бит.
Х?с&йенов F.Б., Fималова М.F. ^<&би&т – хрестоматия. 10 класс. - ~ф?: Китап, 2012. – 336 бит.
Х?с&йенов F.Б., Байымов Р.Н. Х&<ерге баш$орт &<&би&те. 11 класс. - ~ф?: Китап, 2007. – ]>р&тт&ре мен&н 228 бит.
Х?с&йенов F.Б., Байымов Р.Н. Х&<ерге баш$орт &<&би&те. Хрестоматия. 11 класс. - ~ф?: Китап, 2012. – 296 бит.
Ураксин З.F. Баш$орт телене# синонимдар %><леге. - ~ф?: Китап, 2000.
Ураксин З.F. Баш$орт телене# фразеологик %><леге. - ~ф?: Китап, 2006.
Х?с&йенов F.Б. ^<&би&т =илеме %><леге. - ~ф?: Китап, 2006.
^бс&л&мов З.З., Хажин В.И. Баш$ортса-русса грамматик-орфографик %><лек. - ~ф?: Китап, 1993.
Х?с&йенов F.Б. ^<&би&т теория%ы. - ~ф?: Китап, 2010. – 384 бит.
^хт&мов М.Х. Баш$орт телене# антонимдар %><леге. - ~ф?: Китап, 2009.
^хт&мов М.Х. Грамматика %><леге: %>< ><г&реше. - ~ф?: Китап, 2007.
^хт&мов М.Х. Омонимдар %><леге. - ~ф?: Китап, 2006.
Х?с&йенов F.Б. ^<&би&т теория%ы. - ~ф?: Китап, 2010.
Ишбаев К.F. Баш$орт телене# $ы*$аса h><ьяhалыш h><леге. - ~ф?: Китап, 2014. – 552 бит.
Ураксин З.F., Ураксин Ю.З. Урысса-баш$ортса h><лек. - ~ф?: Китап, 2007. – 389 бит.

Приложенные файлы


Добавить комментарий