Доклад по биологии на тему Жвачка туьата уонна буортута


КиириитэЖевачканы о5олор, улахан дьон эмиэ олус сɵбүлээн ыстыыллар. «Жевачка» ыстыырбыт туhалаах дуу, буортулаах дуу, хайдах «жевачкалар» баалларын билэр-керер санааттан мин бу теманы талан суруйдум.
Улэм сыала:
«Жевачка» биhиги олохпутугар туhатын, буортутун, састаабын чинчийэн билии.
Үлэбэр маннык соруктары туруордум:
Алын кылааска о5олор жевачканы теье уонна то5о ыстыылларын ыйыталаьан анкета толотторууЖевачка туьунан литератураттан булан аа5ыы
Нэьилиэкпит ма5аьыыннара ханнык жевачканы атыылыылларын, теье сыаналаахтарын чинчийии.
Бу үлэни суруйан элбэх билбэтэхпин биллим.
«Жевательнай резинка» историята.
«Жевачка» 19 уйэ ортотугар атыыга кɵҥул ылан, аан бастаан тахсыбыта. 1869 сыллаахха, Огайо штаттан теруттээх, Уильям Огайо бу бородууксуйа5а кенул ылбыт. Кини жвачката ууна5аhа cуо5а, билинни пластилинна майгынныыр, мас сымалата амтаннаах эбит. Ол гынан баран, бу жвачка олус тар5аммакка, биллибэккэ сутэн симэлийэн хаалбыт. Онтон 60 сыл ааспытын кэннэ, американец Уолтер Димар 20% - каучук, 60%-саахар эбэтэр саахары солбуйааччы, 19%- кукуруза сироба, 1 % амтан тупсарар састааптаах «жевачка» онорон таhаарбыта. Бу «жевачка» билиннэ диэри тиийэн кэлбит хаачыстыбатынан, буолар эбит, кини ууна5аhа (эластичноhа) буолар.
19 уйэ иннинэ да5аны «жвачканы» туhана сылдьыбыттар эбит. Археологтар, таастыйан хаалбыт хас да уйэтээ5и мас сымалатыгар тиис суоллара хаалбыттарын чинчийэн уорэтэн билбиттэрэ. Онтон сахалар былыр хатын мас туоhун уматан, мас сымалатынан ыас оностон ыстыыллара.
Билинни кэмнэ АХШ-ын сэбилэниилээх куустэрэ сана «жвачка» айан таhаарбыттара. Кинилэр бородууксуйалара, саллааттарга аналлаах. Суунар усулуобуйа суох сиригэр сылдьар кэмнэригэр, айах бактериятын суох гынар састааптаах, маны таhынан киhи сылайарын, утуктуурун суох гынар харабылга эбэтэр уhун кэмнэ кэтиир- маныыр улэ5э турар саллааттарга кофеиннаах, «жевачкалары» айан таhааран, туhа5а таhаарбыттар.
«Жевательнай резинка» састааба.
Ханнык ба5арар «жвачка» эрэhиинэ, латекс састааптаах.
Амтанын тупсарарга химическэй холбоhуктары тутталлар.
Кырааската Е171- «титановая белила», Е131
Саахар
Ксилит, сорбит минньитэр амтаны биэрэр,

«Жевательнай резинка» туhата.
Биhиги ебугэлэрбит туос ыас киьиэхэ улахан туьалаа5ын билэн, сайынанаан туран туос ыаьы онорон хаьааналлара.
Тииьи ыраастыырга, бе5ергетерге о5олуун, улаханныын, кырдьа5астыын бары себулээн ыстыыллар эбит, куемэй, миилэ, айах бааьырыытын итинниик сэрэтэн олорбуттар. Мин эбээм туос ыаьы: «Ханнык да омук жвачкатыттан ордук, сыта, амтана да учугэй, Аар айыл5а биэрэр эмэ буолла5а»- диир.
Онтон билинни ма5аьыынтан атыылаьан ыстыыр «Жевачкаларбытын» ыстыыр туhалаах да5аны, буортулаах да ертуттэн биллэр.
Туhата:
Айах иhин ыраастыыр. Тылгынан кемелеhуннэрэн, «жевачканы» теттеру-таары, иннигэр-кэннигэр илдьэн ыстаныллар.
Тиис миилэтин бе5ергетер. Кытаанах «жевачканы» ыстыыр бириэмэ5э миилэни массаажтыыр.
Айах сумэhинин элбэтэр. Ол иhин ас буhарыгар кемелеhер.
Сибиэhэй тыыныыны биэрэр. Айах куhа5ан сытын тупсарар.
«Отит» диэн кулгаах ыарыытын тохтотор.
Финскэй ученайдар этэллэринэн, ескетун «жевачка» саахара суох, «ксилит» диэн састааптаах буолла5ына, бактериялары суох онорор.
Уорэ5и ылынарга туhалыыр. Ыстыыр кэмнэ киhи хаанын эргиирэ тургэтиир, мэйии улэтэ кууhурэр.
Дэн-оhол тахсыытн туоратар. Жевачка ыстыы олордоххо киhи мэйиитин улэтэ тохтообокко улэлиир, ол массыына ыыта олорор киhи ыраах айанна сылайбакка айанныыргар туhалаах.
Буортута Е-171 кырааска быарга, буоргэ буортулаах. Бу кырааска манан еннеех жевачкаларга тутталлар.
Е-131 кырааска рак ыарыытын терде буолар. Бу кыраасканы «Стиморол» жевачка5а тутталлар эбит.
Тиис алдьаныытыгар Жевачка элбэх саахардаах. Саахары солбуйар ацесульфам-рак ыарыытыгар кубулутар, аспартам диэн састааптаах жевачканы киhи ер ыстаата5ына мэйиитэ эргийэр, хотуолуон ба5арар, тебете ыалдьар.
Жевачканы аччык искэр ыстаатаххына куртах (гастрит, язва) ыарыытыгар ыалдьыаххын сеп.
Ксилит, сорбит минньитэр амтаны биэрэр эрээри, киhи иhин сымнатар, ыарытар.
Кирдээх жевачка араас ыарыы терде: айах бааьырар, куемэй ыалдьар.
Алын суьуех оскуола о5олоругар анкета тумуктэрэБэйэм саастыы о5олор жевачканы теье ыстыылларын билээри анкета ыыттымКылаас Уорэнэр о5о
ахсаанаЖевачканы ыстыыбынХаннык жевачканы ыстыыгыныйТо5о жевачканы ыстыыгынТеье ер ыстыыгынКун ахсынАрдыгарЫстаабаппын 1 5 2 12 7 5 0 Орбит, диролтииЬи ыраастыыр, амтана минньигэс, сибиэьэй сыты биэрэрАмтана сутуор диэри3 5 1 4 0 Орбит, диролтииЬи ыраастыыр, амтана минньигэс, сибиэьэй сыты биэрэр30 мун са5алаан, 2 куннэ тиийэ4 10 0 9 1 Орбит, дирол, малабар. тииЬи ыраастыыр, амтана минньигэс, сибиэьэйсыты биэрэр, наклейкатын ылаары15 мун са5алаан амтана сутуор диэриАнкета тумугуттэн кердеххе алын суьуех о5олоро жевачканы бары ыстыыллар, ол гынан баран теье ер ыстыыры билбэттэр, тииЬи ыраастыырын, амтана минньигэьин, сибиэьэй сыты биэрэрин, наклейкатын ылаары эрэ ыстыылар эбит.
Маны таьынан нэьилиэкпитигэр баар ма5аьыыннарга ханнык «жевачкалар» атыыга баалларын ыйыталаьан биллимМа5аьыын аатаХаннык жевачкалар атыыга баалларый, сыаналара теьенуйЖевачканы элбэхтик атыылаьалларОрдук ханнык жевачка атыыга барарыйО5олор Улахан дьон«Татыйыына» Дирол, орбит, малабар,еклипс + - дирол«Аартык» Дирол, орбит + + дирол «Для дома» Дирол, орбит + дирол3 ма5аьыынна дирол, орбит жевачкалар атыыга бааллар. Жевачканы ордук о5олор атыылаьан ыстыыллар эбит. Ордук атыыга барар жевачканан Дирол. Ма5аhыыннарга бу жевачка араас керунэ баар.
Жевачканы ыстыырга субэлэр:
Киhи жевачканы ыстыырыгар 30 мун. эрэ ыстыахтаах. Ол кэннэ жевачка туьалыыр састааба бутэр.
Общественнай миэстэ5э жевачканы тыаhатан, айа5ы улаханнык хамсатан, уунаналатан ыстыы сылдьар керуеххэ куьа5ан.
Жевачканы олус улаханы ыстаама.
ТүмүкҮлэбин суруйан баран маннык түмүккэ кэллимЖевачка буортулаах да, туьалаах да бородууксуйа буолар эбит.
Бэйэм саастыы о5олорго «жевачка» туьунан бэсиэдэ оноруомСубэлэр:
 1. Киhи жевачканы ыстыырыгар 30 мун. эрэ ыстыахтаах. Ол кэннэ жевачка туhалыыр састааба бүтэр.
2. Общественнай миэстэ5э «жевачканы» тыаhатан, айа5ы улаханнык хамсатан, уунаҥалатан ыстыы сылдьыма.
3. Олус улахан «жевачканы» ыстаама.
  Иhинээ5итэ
Киириитэ…………………………………………………………………..1
«Жевательнай резинка» историята……………………………….1
Састааба…………………………………………………………....2
Туhата уонна буортута…………………………………………....2
Анкета тумуктэрэ………………………………………………....3
«Жевачканы» ыстыырга субэлэр………………………………...3
Түмүк……………………………………………………………………..3
Туhаныллыбыт литература:
Белоусов Р.С., Докучаев Д.С. Я познаю мир: дет. Энциклопедия: Медицина. М: ООО “Издательство АСТ”, Олимп, 2000. – 256 с.
Бухова Т. Первые вопросы и ответы по питанию: Энциклопедия для детей. – М.: “Кристина и К”, 1994. – 47 с.
Большая медицинская энциклопедия. – М: “ТЦ СФЕРА”, 2004. – 560 с.
Ньурба улууhа (оройуона) муниципальнай оройуон дьаhалтатын«Уѳрэх салалтатын муниципальнай органа» муниципальнай тэрилтэтэМуниципальнай уѳрэхтээhин уопсай уѳрэхтээhин тэрилтэтэСт. Васильев аатынан Ньурба № 1 оскуолата»

«Жевачка» туhата уонна буортутаТолордо: Ст. Васильев аатынан Ньурба №1 оскуолатын 2 кылааhын үɵрэнээччитэ Степанова Елизавета
Салайааччы:
Григорьева Дария Васильевна
Степанова Саргылана Семеновна
Ньурба 2015

Приложенные файлы


Добавить комментарий